Krakowski Teatr Miejski

Konia z rzędem temu, kto wskaże, który z krakowskich teatrów nosił nazwę Teatru Miejskiego w Krakowie. Pytanie zadawane przez przewodników krakowskich jest nieco podchwytliwe. Większość Krakusów i turystów wymienia Teatr Stary w Krakowie, jako znaną i uznaną scenę

krakowską. Niestety, to nie jest odpowiedź prawidłowa. Krakowskim Teatrem Miejskim, był powstały w drugiej połowie XIX wieku obecny Teatr im. Juliusza Słowackiego.

Historia gmachu Teatru Miejskiego była bardzo burzliwa. W miejscu gdzie powstał budynek, aż do momentu jego powstania znajdowały się średniowieczne zabudowania Zakonu Kanoników Ducha Św. de Saxia, powszechnie znanego pod nazwą Duchaków. Był to kompleks klasztorno-szpitalny, gdyż Duchacy byli zakonem szpitalnym. Jak to często bywało w tamtych czasach brakowało funduszy na odnowę nadszarpniętych przez czas zabudowań zakonnych. Sam zakon uległ kasacie pod koniec XVIII wieku, pozostałe po nim zabudowania w Krakowie tj. klasztor, kościół i szpital popadały w ruinę. Rada Miejska szukała odpowiedniego miejsca na lokalizację nowego, reprezentacyjnego gmachu dla krakowskiego teatru. Pomysłów było wiele, kontrowersji, jak zwykle bywa w przypadku nowych inwestycji również. Proponowano lokalizację na Placu Szczepańskim, przy Straży Pożarnej, na Plantach a także przy Rynku Kleparskim. Ostatecznie Rada wybrała lokalizację przy ulicy Szpitalnej, która notabene swoją nazwę wzięła właśnie od szpitala prowadzonego przez zakon Duchaków. Aby można było przystąpić do prac budowlanych należało wyburzyć zabudowania klasztorne. Pomysł spotkał się ze sprzeciwem wielu Krakowian m. in. Józefa Łepkowskiego, który był ówczesnym konserwatorem miejskim. Protestował także sam Jan Matejko, który nieopodal duchackich zabudowań spędził większość swojego życia. Mistrz mieszkał w kamienicy przy ulicy Floriańskiej 41, był więc parafianinem pobliskiego kościoła pod wezwaniem Św. Krzyża. Matejko nie ustępował w walce z Radą Miejską, niestety przegrał ją z kretesem, choć wydaje się, że największym przegranym w tej walce był średniowieczny zespół zabudowań zakonnych. Wyburzanie zaczęto nocą, tak by przeciwnicy nie mieli możliwości obrony zabudowań. W wyniku tych działań, Matejko urażony ostateczną decyzją Rady zwrócił nagrodę przyznaną za obraz „Bitwa pod Grunwaldem” i zakazał wystawiania w Krakowie swoich prac. Problemy związane były także z wyborem odpowiedniego projektu. Ostatecznie zdecydowano się na realizację projektu Jana Zawiejskiego, którego praca zajęła w konkursie trzecie miejsce. Kamień węgielny położono w czerwcu 1891 roku, budowa trwała ponad dwa lata. Budynek teatru otwarto uroczyście w 1893 roku. Gmach teatru był i jest imponujący. Łączy w sobie wiele stylów architektonicznych, które dają piękny dla oka efekt. Zawiejski wzorował się na architekturze francuskiej i wiedeńskiej ale zawarł w swoim projekcie także elementy lokalnej architektury np. attykę z krakowskich Sukiennic. Reprezentacyjna fasada budynku zwrócona jest ku ulicy Szpitalnej. W pierwszej części budynku znajdują się: westybul, klatka schodowa, foyer i bufet. Część druga, środkowa nakryta okazałą kopulą to widownia, która może pomieścić ponad dziewięciuset widzów. Natomiast trzecia, najwyższa część budynku to scena z namalowaną przez Henryka Siemiradzkiego kurtyną oraz zaplecze. Fasadę zdobią alegoryczne figury przedstawiające Poezję, Dramat i Komedię oraz Muzykę, Operę i Operetkę. Na szczycie znajdują się rzeźby najbardziej znanej w polskiej literaturze pary – to Mickiewiczowska Zosia i Tadeusz. Na fasadzie teatru jest także napis: „Kraków Narodowej Sztuce” symboliczny i bardzo wymowny, gdyż w czasie, gdy powstawał budynek Polski na mapie Europy nie było. Teatrem Miejskim, później im. Juliusza Słowackiego kierowali między innymi Tadeusz Pawlikowski, niezapomniany Ludwik Solski czy Lucjan Rydel.

Obecnie dyrektorem teatru jest Krzysztof Orzechowski, mąż znanej i związanej z Krakowem aktorki Anny Dymnej. Niewielu Krakowian wie o tym, że do fotela dyrektorskiego w 1905 roku pretendował także sam Stanisław Wyspiański. Scena Słowackiego przyciągała także wielu znanych artystów. Wśród nich należy wymienić Helenę Modrzejewską, Antoninę Hoffman, Wandę Siemaszkową, Ludwika Solskiego, Mieczysławę Ćwiklińską, Gustawa Holoubka, Tadeusza Łomnickiego i wielu innych aktorów znanych nie tylko w Krakowie. Nad budową Teatru Miejskiego radni krakowski debatowali dwadzieścia lat, gdyż wielu z nich protestowało przeciwko budowaniu teatru, gdy w mieście od czasów potopu szwedzkiego czyli wieku XVII nie było wodociągów miejskich. Sam budynek powstał w ponad dwa lata. Jego koszt z planowanego na ok. 400 tysięcy złotych reńskich wzrósł dwukrotnie. Był pierwszym gmachem w Krakowie, który zaopatrzony był we własną elektrownię, a wodociągi? No cóż, jak mówi przysłowie „Nie samym chlebem człowiek żyje”, Krakowianie musieli na nie poczekać do początku XX wieku.