Miasto Kazimierz pod Krakowem

  

    Teraz piszemy Kazimierz w Krakowie, krakowski Kazimierz, ale w XIV wieku to było odrębne miasto. Tak, to w 1335 roku król Polski Kazimierz, jedyny, któremu historia polska nadała przydomek Wielki stworzył nowe miasto nieopodal swojej siedziby królewskiej. To właśnie od imienia swojego założyciela, nowe miasto przyjęło nazwę Kazimierz.

      Miasto Kazimierz było ważnym elementem w polityce gospodarczej króla. Nie było miastem konkurencyjnym dla Krakowa, ale podobnie jak Kleparz, któremu ten sam król nadał prawa miejskie w 1366 roku, było dla stolicy Polski miastem satelitarnym. Jak Kleparz od północy, tak Kazimierz od południa miał osłaniać Kraków. Król Kazimierz lokując nowe miasto nadal mu także przywileje handlowe, dzięki którym mogło się rozwijać. Przywileje dla kazimierskich mieszczan np. na cotygodniowe targi bydła, spławianie Wisłą drzewa, handel w Krakowie czy przewóz trunków były znacznie ograniczone w stosunku do tych przywilejów, jakie zostały nadane mieszczanom krakowskim.

      Miasto zostało posadowione pomiędzy dwoma nurtami Wisły – starym korytem, które w XIX wieku zostało zasypane i gdzie obecnie znajdują się Planty Dietlowskie a nową odnogą, która istnieje do dziś i oddziela krakowski Kazimierz od Podgórza. Nowopowstałe miasto zostało otoczone murem obronnym z czterema bramami. Usytuowanie osady na terenie otoczonym przez wody rzeki Wisły upodobniły Kazimierz do wyspy, na której rozkwitało nowe miasto. Do miasta można było się dostać przez jedną z bram. Najważniejsza była brama Gliniana, zwana także Krakowską, która znajdowała się u wylotu obecnej ulicy Krakowskiej. Przez nią wychodziło się z Kazimierza na Most Królewski, zwany Pons Regalis a dalej na Stradom, przez który dochodziło się pod zabudowania wawelskie i mury obronne Krakowa, których w tym miejscu strzegła brama Grodzka. Drugą, równie ważną bramą była brama Solna, zwana także Wielicką. To przez nią przejeżdżali kupcy, który handlowali średniowiecznym białym złotem – czyli solą, wydobywaną w pobliskich żupach solnych w Wieliczce i Bochni. Trzecia z bram, Skawińska otwierała dla kupców drogę na Śląsk i Skawinę. To od niej wzięła swoją nazwę jedna z kazimierskich ulic. Czwarta brama bocheńska, zwana także Bydlęcą usytuowana była u wylotu traktu bocheńskiego, który znajdował się tam, gdzie teraz jest ulica Gazowa. W jej pobliżu znajdował się kazimierski Rynek Bydlęcy. Jak sama nazwa wskazuje, służyła mieszkańcom Kazimierza do przeprowadzania bydła i koni, którymi handlowano na pobliskim rynku.

      Podobnie jak Kraków, tak i Kazimierz miał „swoje serce” czyli główny plac miasta, zwany rynkiem, na którym podobnie jak w Krakowie kwitł handel. Jego pozostałością jest Plac Wolnica, kiedyś przecięty traktem wielickim, który później znacznie został okrojony od strony zachodniej pod napierającą zabudowę mieszkalną. Miał Kazimierz także Ratusz, w którym obecnie ma siedzibę Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli. W średniowiecznym mieście nie mogło także zabraknąć najważniejszej dla miasta fary. Pomimo tego, iż na terenie Kazimierza znajdowało się kilka kościołów, w tym kościół Św. Michała na Skałce – miejsce kultu św. Stanisława, w narożniku rynku – powstała najważniejsza parafia miasta Kazimierza - kościół pod wezwaniem Bożego Ciała, wybudowany w drugiej połowie XIV wieku, do którego w XV wieku król Władysław Jagiełło sprowadził Kanoników Regularnych Laterańskich. Rozwijała się zabudowa mieszkalna, początkowo drewniana, później zastępowana znacznie trwalszą zabudową murowaną.

      W XV wieku Kazimierz stał się miastem dwóch kultur: chrześcijańskiej i żydowskiej, które funkcjonowały ze sobą przez kilka wieków. Osiedlenie się Żydów w okolicy obecnej ulicy Szerokiej spowodowane było zamieszkami antyżydowskimi, które wybuchły w Krakowie za czasów króla Jana Olbrachta. Początkowo w Krakowie, być może już w XIII wieku Żydzi osiedlili się w rejonie najstarszych zabudowań uniwersyteckich, położonych przy obecnej ulicy Św. Anny, a kiedyś Żydowskiej. Rozrastająca się zabudowa Akademii Krakowskiej spowodowała przeniesienie Żydów w okolice Placu Szczepańskiego, by ostatecznie po zamieszkach antyżydowskich przenieść ich do pobliskiego Kazimierza. Tam, w rejonie obecnej ulicy Szerokiej powstało wyodrębnione z chrześcijańskiego Kazimierza Miasto Żydowskie – Oppidum Judeorum, które nieprzerwanie trwało aż do marca 1941 roku, kiedy hitlerowcy przenieśli ludność żydowską do utworzonego na terenie Podgórza getta.