Kolumna Zygmunta w Warszawie

Kolumna Zygmunta należy do najbardziej charakterystycznych zabytków polskiej stolicy. Żaden przewodnik nie ominie jej przy oprowadzaniu turystów po Warszawie. Podobnie jak wiele innych warszawskich pomników bardzo ucierpiała w czasie wojny, jednak została starannie zrekonstruowana i dziś znów prezentuje się imponująco.

Obecnie góruje nad Placem Zamkowym, stanowiąc punkt orientacyjny dla wielu zagubionych turystów. Widać ją niemal z każdego zakątka Starówki.  To najstarszy, a jednocześnie najwyższy ze wszystkich warszawskich świeckich pomników, który pod względem popularności może konkurować nawet z Warszawską Syrenką. To także jeden z najstarszych świeckich pomników w Polsce.

            Pierwotnie kolumna została wzniesiona w latach 1643-1644 z inicjatywy Władysława IV Wazy, jako wyraz pamięci dla jego ojca, który przeniósł stolicę Polski z Krakowa do Warszawy. Dokładna data odsłonięcia pomnika to 24.11.1644 r. Wybór miejsca, w którym stanęła kolumna nie był bynajmniej przypadkowy. Umiejscowiono ją tak, by była pierwszą budowlą, jaka rzuca się w oczy osobom wjeżdżającym do miasta. Do 1818 r. pomnik znajdował się poza murami miasta, witając przybyszów. Wybrany teren znajdował się na obszarze należącym do klasztoru bernardynek, dlatego przed rozpoczęciem budowy konieczne było jego wykupienie, które okazało się dość problematyczne.

             Autorami projektu kolumny jest dwóch słynnych włoskich architektów – Augustyn Locci i Constantino Tencalli. Pomnik był wzorowany na posągach bohaterów ze starożytnego Rzymu, z założenia miał jednak przyćmić je swoją wspaniałością i ogromem. Postać króla przedstawiona na pomniku jest okryta płaszczem, spiętym ozdobną agrafą. Na płaszczu zostali przedstawieni król Kazimierz i Anna Jagiellonka, a także zakonnik, rycerz i mieszczka. Pierś króla została ozdobiona orderem Złotego Runa.

            Postać Zygmunta III Wazy trzyma w dłoniach szablę i krzyż. Szabla w prawej ręce to symbol odwagi i dzielności, natomiast krzyż trzymany w lewej dłoni symbolizuje ciągłą gotowość do walki ze złem w obronie religii. Istnieje legenda, zgodnie z którą opuszczenie szabli ku dołowi ma wróżyć Warszawie rychły upadek. Na szczęście na razie się na to nie zapowiada – szabla wciąż tkwi w tym samym miejscu.

            Realizacją projektu kolumny zajmowało się dwóch wykonawców. Figura króla została stworzona przez Clemente Molliego, zaś odlewem z brązu zajął się królewsku ludwisarz Daniel Tyma. Brązowa figura początkowo była złocona. Sama kolumna wykonana jest ze zlepieńca, który od jej nazwy często określany jest zlepieńcem zygmuntowskim. Początkowo pomnik otaczały żelazne kraty, później zrezygnowano jednak z tego rozwiązania. Na cokole umieszczono natomiast wiele tablic pamiątkowych, związanych z osobą samego króla, ale i twórców jego pomnika.

            Treść umieszczona na tablicach, zgodnie z którą Jan III Sobieski miał być królem Szwecji z tytułu dziedziczenia tronu nie podobała się Karolowi Gustawowi. Chciał zniszczyć kolumnę, nie przyczyniając się do tego osobiście. Miał nadzieję, że w czasie Potopu Szwedzkiego zostanie zburzona. Oferował też dużą kwotę temu, kto zdecyduje się na przeniesienie kolumny w inne miejsce. Pojawiały się nawet plany wysadzenia pomnika w powietrze. Na szczęście żadna z tych wersji ostatecznie nie doszła do skutku.

            Mimo tego kolumna nie oparła się zniszczeniom. Pomnik był wielokrotnie poddawany renowacjom. Pierwsza z nich miała miejsce w 1743 r. i przeprowadził ją Franciszek Dąbrowski. kolejna została przeprowadzona w 1810 r. przez Jakuba Kubickiego i Józefa Borettiego, a następne w 1827 r. W 1854 r. zmieniono otoczenie pomnika. Umieszczono w jego pobliżu fontannę z tryskającymi wodą trytonami, którą można zobaczyć na zdjęciach z tamtego okresu. Sam pomnik został otoczony nową żeliwną balustradą, którą, podobnie jak fontannę, zaprojektował Henryk Marconi. W latach 1862-63 pomnik znów został poddany renowacji pod kierunkiem Józefa Orłowskiego. W 1885 r. trzon kolumny został wymieniony na granitowy, a cały pomnik został przesunięty nieco na wschód.

            W 1944 r., w wyniku działań wojennych kolumna została doszczętnie zniszczona. Cztery lata później odbudowano ją. Akt erekcyjny pod kolumnę został wbudowany 25 czerwca 1949 r. Odsłonięcie odrestaurowanego pomnika miało miejsce 22 lipca 1949 r.

            Pomnik liczy sobie obecnie 22 m wysokości. Sama postać Zygumnta III Wazy ma 275 cm, w porównaniu do całego pomnika jest więc stosunkowo niewielka. Cokół jest zwieńczony czterema orłami ze spiżu. Znajdują się na nim także cztery tablice z łacińskimi inskrypcjami wykonane z brązu. Jedna z nich to tablica fundacyjna, zawierająca informacje związane z wzniesieniem kolumny, zaś pozostałe trzy opisują cnoty i dokonania króla. Ich szczegółową treść można znaleźć w wielu przewodnikach turystycznych po Warszawie.