Kobieta, miecz i tarcza

Warszawska Syrenka to bez wątpienia jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli stolicy. Zna go nie tylko większość Polaków, ale i wielu zagranicznych turystów, którzy odwiedzają nasz kraj. Pomnik pół-kobiety, pół-ryby, trzymającej w lewym ręku miecz, a w prawym tarczę, jest usytuowany w centralnym punkcie warszawskiej Starówki. Znajduje się pośrodku fontanny, która stanowi część wodociągów zaprojektowanych przez Henryka Marconiego. 

Postać syrenki, która przypomina słynny pomnik znajduje się także w herbie Warszawy. Nie wiadomo, kiedy dokładnie i z jakiego powodu się na nim pojawiła, wiemy jednak, że na pewno była tam już w 1390 r. Postać Syreny w historii Warszawy zgodnie z legendą pojawiła się jednak już o wiele, wiele wcześniej .

            Z Syrenką wiąże się jedna z najbardziej znanych warszawskich legend, którą zna na pamięć nie tylko każdy przewodnik oprowadzający turystów po stolicy, ale i wielu uczniów podstawówek. Zgodnie z nią pewnego dnia do Bałtyku przypłynęły dwie piękne siostry syreny, czyli pół-kobiety, pół-ryby. Pierwsza z nich zatrzymała się w Danii i po dziś dzień możemy oglądać ją strzegącą wejścia do portu w Kopenhadze. Druga syrena dopłynęła do Gdańska, nie zatrzymała się jednak tam, ale popłynęła dalej Wisłą, wgłąb lądu. Wynurzyła się dopiero w pobliżu warszawskiego Starego Miasta. Okolice Warszawy tak bardzo się jej spodobały, że postanowiła zostać tam na dłużej. Żyła sobie spokojnie, czarując okolicznych mieszkańców swoim śpiewem, dopóki pewien bogaty kupiec nie postanowił, że chce ją mieć tylko dla siebie. Uwięził ją i chciał pokazywać na jarmarkach, żeby zbić na tym majątek. Na szczęście pewien młodzieniec,  syn ubogiego rybaka dowiedział się o tym i wraz z przyjaciółmi uratował syrenę z opresji. Wdzięczna za ratunek syrena postanowiła już zawsze strzec warszawskiego grodu i jego mieszkańców. Stąd miecz i tarcza, które trzyma w dłoniach warszawska Syrenka.

            Nie każdy zdaje sobie sprawę, że początkowo wizerunek Syrenki bardzo różnił się od tego, który możemy oglądać współcześnie. Pierwsza wersja herbu przedstawiała mężczyznę z ptasimi łapami i tułowiem pokrytym łuską, tak jak u smoka. Zdecydowanie nie był to wizerunek budzący sympatię. Dopiero w XVI wieku Syrenka zyskała ciało kobiety i rybi ogon, osiągając wygląd, który dziś możemy oglądać na słynnym warszawskim pomniku, niewątpliwie o wiele bardziej przyjazny od swojego pierwowzoru. Pomnik Syrenki usytuowany na Starym Mieście został zaprojektowany przez Konstantego Hegla. Odlano go w zakładach Karola Juliusza Mintera. Powstał w1 855 r. Początkowo Syrenka była ustawiona na niewielkim postumencie. Na początku XX w. jego miejsce zajęła pokaźna skała z grotą. Ostatecznie w 1914 r. zdecydowano, by po renowacji zlikwidować skałę i zastąpić ją prostym basenem w kształcie ośmiokąta z fontanną z wizerunkami delfinów. Basen był otoczony 26 słupkami, połączonymi łańcuchem.

            W czasie działań wojennych pomnik nie odniósł żadnych większych strat. Wymagał jednak renowacji, którą przeprowadzono w 1951 roku w odlewni Braci Łopieńskich. W ramach odrestaurowania naprawiono zniszczony miecz syrenki, ponownie odlano lewą rękę i tarczę, zamaskowano też ok. 50 otworów po kulach i ich odłamkach. Cała rzeźba została pokryta warstwą fosforobrązu, który miał wzmocnić jej powierzchnię i uodpornić ją na działanie czynników atmosferycznych. Od momentu swojego powstania do 1928r. Pomnik Syrenki stał na Rynku Starego Miasta. Następnie był wielokrotnie przenoszony. Stał między innymi pod arkadami mostu Poniatowskiego, na dziedzińcu Klubu Sportowego przy Solcu 8,  na terenie Centralnego Parku Kultury na Powiślu oraz na murach obronnych otaczających Stare Miasto. Ostatecznie w 2000 r. pomnik znów stanął na Rynku. Ustawiono go na niezbyt wysokim postumencie, spod którego wypływa woda.  Niestety, pomnik bardzo często padał ofiarą aktów wandalizmu. Wpływ warunków atmosferycznych również mu nie sprzyjał. W związku z tym w 2008 r. ostatecznie zdecydowano się, by odrestaurowany oryginał umieścić na dziedzińcu Muzeum Historycznego miasta stołecznego Warszawy. Pomnik, który możemy obecnie oglądać na Starówce to wierna kopia oryginału, z czego bardzo niewielu turystów zdaje sobie sprawę.

            Współczesna kopia pomnika jest w całości wykonana z brązowionego cynku. Ma 2,5 m. wysokości. Powstała w zakładzie odlewniczym Jacka Guzery w Dąbrowie pod Kielcami. Najsłynniejszy pomnik Syrenki stojący na Starym Mieście, bynajmniej nie jest jedynym warszawskim pomnikiem, który ją przedstawia. W stolicy znajduje się również kilka innych pomników Syrenki. Najbardziej znane znajdują się na Powiślu, tuż obok Mostu Świętokrzyskiego oraz  na wiadukcie im. Stanisława Markiewicza przy ulicy Karowej.